Na ostrzu książki

Śluza – Zu Witkowska

5 lipca 2026

Cześć. Nie tłumacz się. Wiedziałam, że mnie zawiedziesz.

   To miał być list od Łucji z przeszłości do Łucji z przyszłości. W założeniu czuły prezent po latach, który okazał się słowami goryczy brzmiącymi jak wyrzut. Młoda kobieta z pokolenia milenialsów, otwierając przeznaczoną dla siebie kapsułę czasu, mocno się zirytowała. Dysponowała przecież niepodważalnymi argumentami potwierdzającymi pasmo sukcesów – wygrana olimpiada biologiczna, świetnie zdana matura, otwarte drzwi do każdej uczelni, w końcu doktorat i asystentura z pocałowaniem ręki. Realizowała konsekwentnie założony plan życia niczym badawczy projekt, w którym ciężko pracowała, grała według zasad, zaliczała poziomy, zbierała punkty, dostawała bonusy, dotarła do końca planszy, weszła na podium.

   W nagrodę otrzymała informację zwrotną, że zawiodła!

   Zdanie zmieniła, kiedy dotarła z nowym projektem badawczym do miejsca zamieszkania kobiety obsługującej śluzę. Punktu, w którym katastrofalna sytuacja zawodowa zmusiła ją do wyrównania poziomu „wód życiowych”.

   Do przejścia przez śluzę życia.

   Autorka rewelacyjnie skonstruowała spolaryzowaną w formie powieść z jednej strony jak naukowczyni, którą jest, a z drugiej, jak poetka, którą też jest, nadając jej wymiar analityczny, a zarazem metaforyczny. Stworzyła historię o losie kobiety dualistyczną w fabule, treści i bohaterkach. Podzieloną na skrajne światy horyzontalne czasu rzeczywistego z naprzemienną, momentami retrospekcyjną, narracją dwóch kobiet – Łucji i śluzowej. Z kolei w wymiarze wertykalnym, budując dwa przeciwne sobie światy – filozoficzny śluzowej i realny Łucji. Ten pierwszy spokojny, empatyczny, uważny i wrażliwy jawiący się niczym remedium na styl życia doktorantki przepełniony stresem, presją, lękiem, nieustannym potwierdzaniem własnej wartości i osiągnięć, które miały budować jej tożsamość.

   To na ich podstawie można było zaobserwować sylwetki skrajnie różnych bohaterek.

   Łucji postrzegającej świat analitycznie pod kątem użytkowym do osiągania nakreślonych celów według planera i śluzowej obserwującej otoczenie z czułą uwagą i pokorną uważnością, by być jego elementem współgrającym.

   Kobiety doświadczonej przez los i dopiero wchodzącej na tę ścieżkę.

   Śluza miała wymiar nie tylko dosłowny, geograficzny, w którym zaczęła się radykalna zmiana w życiu Łucji, ale również przepięknie metaforyczny egzystencji człowieczej, z którą ludzie „walczą, mocują się, jakby życie brali sobie na cel i chcieli je pokonać”. Również czasu, który kapie chyłkiem, po troszku, ubywa go kropla za kroplą, aż w końcu ich woda całkiem się przeleje, a oni wielce zdziwieni pytają: »To już?«. Bo nagle trzeba przejść na drugą stronę…

   Śluza symbolizowała również stratę.

   Przede wszystkim życia, które przepłynęło przez człowieka. Empirią potwierdzającą słowa Heraklita panta rhei, bo przepływa przez człowieka bez ustanku i lepiej jej nie przeszkadzać i nie regulować projektami, a jednocześnie jedynym momentem zaczepienia się na wykorzystanie szansy i pójściem za głosem nie rozumu, a serca. Ta metafora uwidoczniła się bardzo wyraźnie w ostatniej scenie, przybierając formę niespełnionego marzenia Łucji.

   I w tym sensie opowieść niosła optymizm.

   Jednak nie w roli pocieszycielki, a brutalnego i bolesnego zatrzymania czytelnika w biegu doświadczeniem życiowym głównej bohaterki. Hamulcowej spowalniającej szybkie tempo życia,  zapoczątkowującej wyrównanie poziomu wód mentalnych. Przekierowującej spojrzenie z tu i teraz ku przyszłości, póki nie jest jeszcze za późno na skorygowanie życiowego planu uszytego na czyjąś miarę.

   Dopóki przyszłość jeszcze do nas należy, a śluza jeszcze się nie zamknęła.

   Zdania pisane kursywą są cytatami pochodzącymi z książki.

Śluza – Zu Witkowska, Wydawnictwo Znak Literanova, 2026, seria Proza PL, 208 stron, literatura polska.

Rozmowa z autorką, ale jako poetką.

Autorka: Maria Akida

Kategorie: Powieść społeczno-obyczajowa