Na ostrzu książki

Outsiderzy – Masud Husain

20 czerwca 2026

Twój mózg tworzy ciebie. Nieważne, skąd pochodzisz, jakie jest twoje obecne lub dawne miejsce zamieszkania, jakim językiem mówisz, jaki masz kolor skóry – to mózgowi zawdzięczasz swoją tożsamość.

   Stwierdził w przedmowie autor tej publikacji popularnonaukowej. Profesor neurologii i neurokognitywistyki na Uniwersytecie Oxfordzkim z trzydziestoletnim doświadczeniem klinicznym z osobami, które doznały zaburzeń neurologicznych. Spośród tysięcy pacjentów wybrał siedmiu, których problemy osobowościowe miały przyczynę w mózgu.

   Każda w innym jego obszarze.

   W miejscach odpowiedzialnych za fundamentalne funkcje poznawcze – postrzeganie, uwagę, pamięć, motywację czy kontrolę nad ciałem. Poprzez opis poszczególnych historii pacjentów oraz doznawanych objawów i skutków zaburzeń wskazywał na choroby: Parkinsona, Alzheimera, otępienie, zespół obcej ręki, zespół nieuwagi czy demencję. Prognozował ich rozwój lub możliwość leczenia. Zauważał również naukę dla siebie z nich płynącą.

   Każda opowiedziana niczym dynamicznie rozwijająca się sensacja medyczna.

   Z zagadką zadaną na początku każdego rozdziału do rozwiązania krok po kroku. Pod tą fascynującą warstwą kryła się równie ciekawa wiedza na temat budowy mózgu, zakresów jego obszarów i ich roli w budowaniu człowieczej tożsamości nie tylko osobowej, ale również społecznej. Autor w ten sposób obrazowo tłumaczył kim jesteśmy, jak się zachowujemy i jak postrzegają nas inni ludzie. Przytoczone losy pacjentów to były również tragedie konkretnych osób próbujących lub nie, bo nieświadomych swojej sytuacji, odnaleźć się na nowo oraz ludzi odrzuconych przez rodzinę, środowisko lub grupę społeczną, do których wcześniej należeli.

   Stąd tytuł – outsiderzy, czyli osoby wyobcowane, świadomie odrzucone, izolowane, poddane ostracyzmowi.

   Autor tłumaczył ich dramatyczną sytuację z perspektywy neuronauki, tłumacząc zrozumiale, co się zadziało, co się z tą osobą stało, jak to na nią wpłynęło i dlaczego doszło do przemiany przypominającej zamianę osobowości doktora Jekylla na pana Hyde’a i na odwrót.

   A wszystko to po to, by odpowiedzieć na pytanie – czym jest nasze „ja”?

   Na tym etapie autor podjął polemikę z poglądami znanych filozofów. Myślicieli od lat próbujących odpowiedzieć na to nurtujące ludzkość pytanie. Mędrców od stuleci debatujących na temat człowieczego „ja”, pokazując, jak trudno było im osiągnąć konsensus. Autor poświęcił analizie znanych światopoglądów ostatni rozdział, proponując nowe spojrzenie, czym jest „ja” z punktu widzenia neuronauki.

   Dla mnie najważniejszym wnioskiem wyniesionym z publikacji, jaki nasunął mi się po lekturze  tego fascynującego przekazu, było przekonanie, że granica między chorobą psychiczną a organiczną bywa bardzo cienka i płynna. Nie każdy zataczający się to alkoholik lub cukrzyk i nie każdy przekraczający normy społeczne to niewychowana osoba lub psychopata.

   W kontekście tej publikacji wszystko jawiło się względne.

   Zależne od kontekstu neurologicznego i psychologicznego. Wtedy okazywało się, że powszechnie uznawane za wady roztargnienie, lenistwo, apatia, zapominanie, agresja, złośliwość, chamstwo, a nawet obmacywanie innych ludzi, może być objawem choroby.

   Poważnej choroby neurologicznej mającej przyczynę w mózgu.

   Zdania pisane kursywą są cytatami pochodzącymi z książki.

Outsiderzy: czego pacjenci neurologa nauczyli go o mózgu – Masud Husain, przełożyła Aleksandra Żak, Wydawnictwo Znak Literanova, 2026, 336 stron, literatura angielska.

Autorka: Maria Akida

Kategorie: Popularnonaukowe