Na ostrzu książki

Dwie czwórki  – Zbigniew Jarzembek

2 stycznia 2026

W dwutysięcznym roku ktoś nadal ma odwagę grozić innym z powodu rzeczy, które działy się w czasie wojny?

   Weronika, jedna z bohaterek powieści, nie mogła uwierzyć w ten absurd. A jednak! Historia Mariusza, głównego bohatera, wraz z nowo poznaną Kamilą, była tego bardzo dobrym przykładem.

   A zaczęło się od rodzinnych tajemnic młodego mężczyzny.

   W dziejach jego własnej rodziny kryły się niewyjaśnione zaginięcia, ucieczki i śmierć najbliższych. Mariusz był ich ciekaw. Chciał je odkryć. Jego dziadek Sylwek, mimo że stracił w czasie wojny matkę, ojca i braci, nigdy nie podjął się poszukiwań jedynej ocalałej, ale zaginionej najmłodszej siostry Anieli. Tobie ta historia może się wydawać fascynująca, pełna zagadek, warta zbadania. Dla mnie natomiast… to przede wszystkim ból i strach, które towarzyszyły mi przez wiele lat. To, czego doświadczyłem na wojnie, to, jakie zadania wykonywałem na rozkaz moich przełożonych, wszystko to przyniosło mi lata koszmarów, pretensji i żalu do siebie i całego świata. – tłumaczył wnuczkowi.

   Jednak Mariusz był zdecydowany na podjęcie ryzyka.

   Na rozpoczęcie historyczno-rodzinnej przygody. Szybko okazało się, że podejmowane kroki nie przynosiły zamierzonego rezultatu. Ba! Okazało się, że w rodzinnych tajemnicach i wojennych sekretach nadal tkwiły elementy, które mogły wywołać poruszenie wśród tych, którzy woleliby, by fakty na zawsze pozostały w zapomnieniu. Dużo racji miał dziadek Sylwek, który powtarzał mu – Czasem ludzie w białych kołnierzykach są bardziej niebezpieczni niż uzbrojeni w broń.

   Jego słowa okazały się prorocze.

   Autor stworzył historię, dla której impulsem do powstania było życie jego dziadka i towarzysząca mu tajemnica. Wyczuwalna, choć nigdy nieujawniona. Zabrana wraz z jego odejściem. Autor postanowił ją zrekonstruować, wykorzystując w głównej mierze własną wyobraźnię, chociaż z mocno zakotwiczonymi faktami w historii II wojny światowej i latach 60. XX wieku. To jej cezury wyznaczały trzy linie czasowe opowiadane naprzemiennie przez najważniejszych narratorów wewnętrznych lub zewnętrznych – dziadka Sylwka, Kazika – jego brata, Anielę – ich siostrę oraz Mariusza łączącego wątki w spójną i logiczną opowieść.

   Ich losy, splatające się pod koniec powieści, pokazywały przerażające skutki wiru wojny niszczące wiele rodzin polskich, a w przypadku bohaterów powieści – rodzin mieszanych narodowościowo. Ludzi, dla których wojna nie kończyła się wraz z wyzwoleniem. Anna Janko w swojej powieści Mała Zagłada pokazała skutki psychologiczne dziedzictwa traumy wojennej w drugim pokoleniu. Autor z kolei skutki sięgające pokolenia trzeciego, w których tajemnice i sekrety niszczyły więzi rodzinne, wymuszając na członkach zdradę, a nawet bratobójstwo. Autor bardzo dobrze ukazał mechanizm rozbijania więzi między bliskimi i roztrzaskiwania wartości rodzinnych oraz czynniki wpływające na wybory, decyzje i postawy w sytuacjach skrajnych. Subtelnie wplótł w fabułę również psychologiczny proces zamiany zagubionego chłopaka w cynicznego, zdeterminowanego mężczyznę, gotowego na wszystko, by wyrwać się z nędzy i stać się kimś w tym szalonym, ogarniętym wojną świecie.

   Nowej rzeczywistości o przenicowanych wartościach i normach etycznych.

   A wszystko to w konwencji opowieści historycznej z elementami sensacji, ale przede wszystkim przygody. Niebezpiecznie igrającej z przeszłością, w której drzemały cienie mogące w każdej chwili odrodzić się na nowo. Powieść miała pokazać, że dla niektórych wojna trwa nadal. Wniosek ten, w kontekście tej historii, nie jest nadużyciem, a zwróceniem uwagi na sekrety rodzinne, z którymi wielu świadków wojny nigdy się nie podzieliło. Prawdopodobieństwo fabuły, która mogła wydarzyć się, stworzyła okazję do zajrzenia za kulisy rodzinnych tajemnic, by zrozumieć, dlaczego tak wielu ocalałych z zawieruchy wojennej wybierało milczenie.

   Czasami ono było jedynym wyjściem, by nadal żyć.

   Zdania pisane kursywą są cytatami pochodzącymi z książki.

Dwie czwórki  – Zbigniew Jarzembek, Wydawca Stary Warsztat, 2025, 308 stron, literatura polska.

Spotkanie autorskie na temat książki.

Autorka: Maria Akida

Kategorie: Kryminał sensacja thriller